Ақтабан шұбырынды
Жоңғар шапқыншылығы қазақ даласын күйретті — «үлкен апат жылдары». Халық жаппай батысқа қоныс аударуға мәжбүр болды. Бұл дағдарыс кейін Абылай ханның біріктіруші саясатына түрткі болды.
Қазақ хандығы — 1465 жылдан 1847 жылға дейін, 380 жылдық мемлекеттік тарих
Әбілхайыр ханның үстемдік саясатына наразы болып, Шу мен Талас өзендерінің бойына көшіп, Қазақ хандығын құрды. Бұл — қазақ мемлекеттігінің бастауы. Мұхаммед Хайдар Дулати «Тарихи Рашиди» еңбегінде атап өткен.
Қазақ хандығының алғашқы құдіретті билеушісі. Хандықтың аумағын Сырдария мен Жетісудан Еділ-Жайыққа дейін кеңейтті. «Қасымның қасқа жолы» — алғашқы жинақталған әдет-ғұрып заңы.
Қасымнан кейінгі құрылымдық қиыншылықтан соң Қазақ хандығын қайта нығайтты. Шайбани, Ноғай және қалмақ хандықтарымен соғыстарда жеңіске жетті.
Хандықтың астанасын Түркістанға көшірді. Бұхара әмірлігі мен жоңғарлармен күресте табысты болды. «Есім ханның ескі жолы» — құқықтық дәстүрдің жалғасы.
Үш биі — Төле би, Қаз дауысты Қазыбек би, Әйтеке би — көмегімен үш жүзді біріктірді. «Жеті жарғы» заң жинағы — қазақ құқығының қарашаңырағы.
Қазақ тарихындағы ең құрметті хандардың бірі. Жоңғар басқыншылығына қарсы күресте халықты біріктірді. 1729 жылы Аңырақай шайқасында жоңғарлар жеңілді. Атағы бүгінгі күнге дейін жетіп тұр.
Кіші жүздің ханы. Жоңғар мен қалмақ шабуылынан қорғаныс іздеп Ресей империясының бодандығына өтуге келісім берді. Бұл — Қазақстанның Ресейге қосылу процесінің бастамасы.
Абылай ханның немересі. Қазақ тарихындағы соңғы хан — 1841 жылы билер мен сұлтандар кеңесі оны ханшылыққа сайлады. 10 жыл бойы Ресей империясының отаршылдық саясатына қарсы күрес жүргізді.
Жоңғар шапқыншылығы қазақ даласын күйретті — «үлкен апат жылдары». Халық жаппай батысқа қоныс аударуға мәжбүр болды. Бұл дағдарыс кейін Абылай ханның біріктіруші саясатына түрткі болды.
Тәуке хан мен үш бидің бірлескен еңбегі — жазба заң түрінде емес, ауызша дәстүр негізінде қалыптасқан, бірақ қазақ құқығының іргетасы саналатын жинақ.
Әбілхайырдың антынан басталып, барлық үш жүздің Ресей империясы құрамына толық енуімен аяқталған ұзақ процесс.
Ресей әкімшілігі хандық билік институтын кезең-кезеңмен жойды: Орта жүзде 1822, Кіші жүзде 1824 жылғы «Жарғылар» бойынша. Округтік басқару жүйесі енгізілді.