17 · ҚОРҒАУ ӘДЕТТЕРІ
КҮНДЕЛІКТІ ЦИФРЛЫҚ ГИГИЕНА
Wi-Fi, жаңартулар, антивирус — және аккаунтың бұзылса нақты не істеу керек.
ҚОҒАМДЫҚ WI-FI
Кафе, ТРЦ, әуежайдағы ашық Wi-Fi ыңғайлы, бірақ сақ болу керек.
🔓
Ашық (парольсіз) желіде банкке кірмеПарольсіз Wi-Fi-да трафикті бөтен адам көруі мүмкін — карта, пароль енгізбе.
📡
Желі атауын қызметкерден сұрап тексерҰқсас атаумен жалған («екі егіз») желі жасалуы мүмкін.
🔄
Автоқосылуды өшірТелефон белгісіз ашық желілерге өзі қосылмасын («авто-Wi-Fi» опциясын өшір).
📶
Сезімтал әрекетке мобильді интернетті таңдаБанк қосымшасы, төлем — үй/мобильді интернетте қауіпсізірек.
📴
Қолданбасаң — өшірWi-Fi пен Bluetooth-ты керек болмаса сөндіріп жүр.
ЖАҢАРТУ ЖӘНЕ АНТИВИРУС
🔄 Жаңартулар
Телефон мен қосымшаларды жаңартқанда — қауіпсіздік саңылаулары жабылады. Ескі нұсқада қалу — есікті ашық қалдыру сияқты.
🛡 Антивирус/қорғаныс
Android/iOS-та құрылған қорғаныс (Play Protect) қосулы тұрсын. Тек ресми App Store / Google Play-ден орнат.
Абай болПираттық/крякталған қолданба және «вирус табылды, мына батырманы бас» деген қалқымалы терезелер — өздері зиянды болуы мүмкін.
АККАУНТ БҰЗЫЛСА — НЕ ІСТЕУ?
Ретімен, асықпай, бірақ жылдам орында.
01
Парольді бірден өзгертСенімді құрылғыдан, жаңа мықты пароль қой.
02
2FA қосМүмкіндігінше authenticator-қосымша арқылы.
03
Белсенді сеанстарды тексерАккаунт баптауларынан «басқа құрылғылар» тізімін көріп, танымайтынын шығар.
04
Ақша/банк қатысты болса — банкке хабарласКартаның артындағы ресми нөмірге қоңырау шал, картаны бұғатта.
05
Сенімді ересек адамға айтАта-ана, мұғалім — жасырма, бірге шешу оңай.
06
Қылмыс/үлкен зиян болса — полицияға хабарлас102 нөміріне қоңырау шал.
07
Достарыңды ескертАккаунтыңнан күдікті сілтеме таралмаса да, хабарлап қой.
102
Полиция
112
Шұғыл жағдай
150
Балалар сенім телефоны
Абайлық — паранойя емес, әдет.