Сыбайлас жемқорлыққа қарсы
Не істеу керек, не істеуге болмайды — «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» ҚР Заңы (2015) негізінде, оқушы мен студентке арналған нақты мысалдармен
Сыбайлас жемқорлық деген не?
Бұл — сенімге берілген билікті немесе лауазымды жеке пайда үшін теріс пайдалану. Әр түрін ашып, оқу орнындағы нақты мысалмен қара
Пара ма, сыйлық па?
Айырмашылықты білу маңызды — шекара сыйдың мөлшерінде емес, мақсатында
- Нақты шешім/қызмет үшін «сатып алу» ретінде беріледі
- Жасырын түрде, куәсіз, құжатсыз өтеді
- Алушының қызметтік әрекетіне тікелей байланысты
- Біреуге әділетсіз артықшылық береді
- Заң бойынша қылмыс болып танылады
- Шешімге әсер етпейді, ешбір қызметпен байланыспаған
- Ашық беріледі, жасыруға тырыспайды
- Мерекеге орай, тек символдық: гүл, өз қолыңмен жасалған открытка (мысалы, Ұстаздар күніне). Қымбат сыйлық, ақша, сертификат — сыйлық емес
- Алдын ала «сұралмайды», алушыдан ештеңе талап етілмейді
- Символдық, қарапайым сипатта болады
Мифтер мен ақиқат
Басыңды ашып, өз болжамыңды тексер
Академиялық адалдық
Бүгін кіші алдау — ертең үлкен сыбайластыққа деген «дағды». Адал оқу — адал маман болудың алғашқы қадамы
Оқытушыға ақша, сыйлық немесе қызмет ұсынып, бағаны/сынақты жасанды түрде жақсарту — пара беру болып саналады, тіпті сомасы аз болса да.
Шпаргалка, көшіру, телефон қолдану — әділетсіз артықшылық алу тәсілі. Бұл да «кішкентай сыбайластық»: ереже бұзып, орынсыз артықшылық алу.
Біреудің дипломдық/курстық жұмысын өз атыңнан тапсыру немесе ақыға жаздыру — интеллектуалдық құқықты бұзу және алаяқтық.
Жұмыс істемей, тек атыңды қосу немесе командаластарыңның еңбегін иемдену — адалдық қағидасын бұзады.
Дәйексөз бен идеяны алған жерін көрсету — ғылыми адалдықтың негізі. Дереккөзсіз көшіру — плагиат.
Оқу кезінде қалыптасқан адалдық әдеті — болашақ мамандықта пара алмауға, әділ шешім қабылдауға негіз болады.
Сыбайлас жемқорлық кімге зиян?
Білікті, еңбекқор адамның орнына «таныс-білісі» немесе ақшасы барлар ұтады — қабілет емес, байланыс шешеді.
Құрылыс, медицина, білім сияқты салаларда сыбайластық сапасыз нәтижеге, тіпті қауіпсіздікке қатер тудырады.
Адамдар мемлекетке, оқу орнына, мекемеге деген сенімін жоғалтады — бұл қоғамды ыдыратады.
Мемлекеттік қаражат мақсатсыз жұмсалады — мектеп, жол, аурухана құрылысына жетпей қалады.
Жауапкершілік
ҚР заңнамасы сыбайлас жемқорлық әрекеттері үшін бірнеше деңгейдегі жауапкершілікті қарастырады
Жауапкершілік түрлері
Сыбайластықты көрдің бе?
Үндемеу — үлкен қателік. Қалай, қайда хабарлау керегін және дайын өтініш үлгісін «Өтініш» бетінен тап
Адалдық — ел байлығы