Заттардың жасырын тілі — химия
118 элементті саусағыңмен зерттеп, реакцияларды теңестіріп, қауіпсіз тәжірибелер жаса. Периодтық кестені бас — карточка ашылады!
Периодтық кесте
Кез келген элементті бас — атомдық массасын, санатын, қолданылуын және қызық фактісін көресің.
оңға-солға сырғытыңыз
Мектеп бағдарламасы
Химияның негіздері — атом құрылысы мен периодтық кесте заңы.
1-тарау · Атомның құрылысы
Атом — элементтің ең кіші бөлшегі. Ядро (протон + нейтрон) + оны қоршаған электрон қабықшасы.
- Протон — оң зарядты (+), электрон — теріс зарядты (−), нейтронда заряд жоқ. Атом бейтарап, өйткені протон саны электрон санына тең.
- Элементті анықтайтын — протон саны (атомдық нөмір Z). Нейтрон саны әр түрлі болуы мүмкін — мұндай атомдар изотоп деп аталады.
2-тарау · Менделеев кестесі
Периодтық кесте — 118 элементті атомдық нөмір бойынша орналастырған кесте. Дмитрий Менделеев 1869 жылы жасаған.
- Көлденең қатарлар — периодтар (электрондық қабықша саны), тік бағандар — топтар (қасиеттері ұқсас элементтер).
- 1-топ — сілтілік металдар (Li, Na, K — суда өте белсенді). 17-топ — галогендер (F, Cl, Br — реакцияға тез түседі). 18-топ — асыл газдар (He, Ne, Ar — іс жүзінде реакцияға түспейді).
Химия лайфхактары
Тез есте қалатын ережелер — тексеруде, олимпиадада, күнделікті өмірде пайдалы.
1Элементтерді топтарға бөлу
Периодтық кестенің сол жағы — металдар (Na, K, Fe), оң жағы — бейметалдар (O, Cl, N). Ортасы — өтпелі металдар.
2Реакция түрлері
4 негізгі түрі бар: қосылу (A+B→AB), ыдырау (AB→A+B), орын басу (A+BC→AC+B), айырбас (AB+CD→AD+CB).
3pH шкаласы
0–6 — қышқыл, 7 — бейтарап, 8–14 — сілті. Асқазан қышқылы — 1–2, сабын — шамамен 9–10.
4Атом массасын есте сақтау
H=1, C=12, N=14, O=16, Na=23, S=32, Cl=35.5, Ca=40, Fe=56 — жиі қажет болатын мәндер.
5Моль деген не?
1 моль = 6.022×10²³ бөлшек (Авогадро саны). Бұл — атомдар, молекулалар немесе иондар саны.
6Индикаторлар
Лакмус қышқылда — қызыл, сілтіде — көк. Фенолфталеин сілтіде — таңқурай түсті, қышқылда — түссіз.